Circulaire zorg - verslag LSH010 ontbijt 10 maart 2022

Wist jij dat de zorgsector verantwoordelijk is voor 7% van de landelijke CO2 uitstoot? En dat ruim 30% van het afval dat een ziekenhuis produceert, uit operatiekamers komt? Tijdens het LSH010 ontbijt op 10 maart kwamen diverse mooie circulaire voorbeelden uit de regio aan bod. De sprekers presenteerden weer live vanuit de Rotterdam Science Tower.

Cartoons LSH010 ontbijt 10 maart 2022

Urgentie van de circulaire zorg

Moderator Glen Schrijvers opent het ontbijt en introduceert Nicole Hunfeld. Deze ziekenhuisapotheker is tevens chief sustainability officer en projectleider duurzaamheid binnen het Erasmus MC.

In haar presentatie vertelt Hunfeld dat de zorg goed is voor 7% van de CO2-uitstoot in Nederland. Een groot deel daarvan vanuit de Intensive Care. Jaarlijks verdwijnt 250.000 kilo aan onder andere wegwerpkleding, plastic verpakkingen, latex handschoenen en papieren matjes in de kliko. En dat is dan alleen nog maar het afval van het Erasmus MC.

Het verbranden van het afval zorgt al voor veel uitstoot aan broeikasgassen. Daarnaast is er enorm veel water en hout nodig voor de productie van de wegwerpartikelen. Ook dat laat een behoorlijke footprint achter. Dat moet anders, vindt Hunfeld. Ze heeft als doel gesteld om de IC in 2030 volledig circulair te laten zijn. Geen afval meer, maar 100% hergebruik. Hoe? Bijvoorbeeld door te wassen in plaats van weg te gooien. Het beleid over het dragen van handschoenen onder de loep te nemen. En het introduceren van recyclebare verpakkingen. Dat plan is uiteraard alleen haalbaar als alle partijen hieraan meewerken. “Samen voor een groene zorg” is dan ook het motto geworden van Hunfelds project.

Foto's LSH010 ontbijt 10 maart 2022 - sprekers

Talkshow over Klimaattafel Gezondheidszorg

We gaan verder met een talkshow: ‘Aan tafel voor verduurzaming in de zorg in Rotterdam’. Aangeschoven zijn Arno Bonte, wethouder Duurzaamheid, Luchtkwaliteit en Energietransitie, Cathy van Beek, voorzitter Klimaattafel Gezondheidszorg en Sabine Biesheuvel, directeur van circulaire voorbeeldstad Blue City.

Het initiatief Klimaattafel Gezondheidszorg is een samenwerkingsverband tussen Maasstad Ziekenhuis, Erasmus MC, Ikazia, Het Oogziekenhuis Rotterdam, Franciscus Gasthuis en Vlietland en de zorginstelling Rijndam Revalidatiecentrum. Deze zorginstellingen willen milieubewuster gaan werken. Door samen te werken op dit gebied, kunnen ze van elkaar leren en samen optrekken.

Een prachtig project, waar ook de gemeente Rotterdam erg enthousiast over is. Wethouder Arno Bonte helpt de ziekenhuizen dan ook waar hij kan als ze tegen knelpunten aanlopen. Bijvoorbeeld als het gaat om regelgeving. ‘Sommige wetten zijn 20 of 30 jaar oud. Die staan circulair handelen gewoon in de weg. Met een lobbyprogramma proberen we die wetten dan zo snel mogelijk aangepast te krijgen, ook op landelijk niveau.’

Foto's LSH010 ontbijt 10 maart 2022 - sprekers

Bij circulair handelen staat het kijken naar alternatieven centraal. Daarbij wordt soms ook inspiratie geput uit het verleden. Sabine Biesheuvel geeft als voorbeeld de rvs instrumenten die ziekenhuizen 40 geleden na gebruik steriliseerden en hergebruikten. Natuurlijk moet de focus ook liggen op veiligheid. En dan speelt het financiële plaatje nog een rol. Het is dus best een ingewikkeld verhaal.

‘Maar begin gewoon,’ maant Cathy van Beek. ‘Mouwen opstropen en aan de slag. Als Rotterdam het gaat doen, volgen meer steden. 010 is niet voor niets 010!’

Een vraag uit het publiek komt binnen: wat kunnen andere steden leren van de Rotterdamse aanpak? ‘Pragmatisch handelen,’ adviseert van Beek. ‘Organiseer tafels en conferenties, nodig de juiste partijen uit en betrek ook jonge mensen erbij, de universiteiten; zij hebben zoveel frisse ideeën! Het is een “wicked problem” dat een multidisciplinaire aanpak nodig heeft. Bekijk het vanuit verschillende perspectieven. En laat je niet verlammen door regels; we zien dat grote organisaties als Zorginstituut Nederland het milieu al heeft opgenomen in zijn eisenpakket. Het systeem gaat veranderen.’

Foto's LSH010 ontbijt 10 maart 2022 - sprekers

Pitch Hogeschool Rotterdam: CO2-uitstoot inzichtelijk

Na deze bemoedigende woorden is het tijd voor een pitch van een student aan de Hogeschool Rotterdam:

Luc Wernet houdt zich bezig met gezondheidstechnologie en werkt aan een project over verduurzaming binnen de ziekenhuizen. Lucs projectgroep kijkt naar de milieuvervuilende aspecten van de afdeling spoedeisende hulp. Dat houdt veel meer in dan het aantal plastic schorten en wegwerphandschoenen. Het gaat bijvoorbeeld ook over de CO2-uitstoot van een ambulancerit. De projectgroep heeft een rekenmodel ontwikkeld voor het Erasmus MC. Hiermee wordt de uitstoot van al dit soort handelingen inzichtelijk gemaakt zodat het Erasmus MC hier schonere oplossingen voor kan bedenken.

Foto's LSH010 ontbijt 10 maart 2022 - sprekers

Praktijkcase: herbruikbare polypropyleen verpakkingsmateriaal

Dat duurzaamheid ook op de operatiekamers beter kan, bewijst de projectgroep ‘OK-pilot papier’. Corinne Riekwel van het Maasstad Ziekenhuis vertelde ons meer. Samen met partners GreenCycl, Renewi, TU Delft, Van Straten Medical en landelijke projectgroep de Groene OK bedacht de projectgroep een manier om het verpakkingsmateriaal van steriele netten, dat bestaat uit polypropyleen, te recyclen.

GreenCycl smolt het polypropyleen om tot een groot blok, waar partner Van Straten Medical vervolgens instrumentknijpers van maakte. Het product is daarmee geheel circulair: het afval van de OK komt uiteindelijk weer terug als nieuw product op de OK. Het project kon volgens Riekwel rekenen op veel draagvlak binnen het Maasstad Ziekenhuis. ‘Het inzamelen kost tijd en vraagt om betrokkenheid. Petje af voor alle betrokkenen die hieraan mee hebben willen werken.’

Foto's LSH010 ontbijt 10 maart 2022 - sprekers

Verminderen van de impact van spuiten op de Intensive Care

Margot Honkoop, net afgestudeerd aan de TU Delft, bedacht een oplossing voor de milieuonvriendelijke manier waarop injectiespuiten op de OK gevuld worden. Normaal gesproken gebeurt dat per stuk. Maar als de injectiespuiten in grotere batches worden gevuld, zijn er minder bijproducten nodig en vermindert de hoeveelheid afval op de OK. Tijdens de pilot bleek echter dat het vullen van grote hoeveelheden injectiespuiten weer andere milieukwesties met zich meebracht. Dus ontwierp Margot een procesoptimalisatie.

Foto's LSH010 ontbijt 10 maart 2022 - sprekers

Presentatie UV Smart

Daan Hoek, co-founder van UV Smart, laat zien hoe de mobiele desinfectiekamer UV Smart in 25 seconden verpakkingsmateriaal desinfecteert. Hieraan komen geen chemicaliën of water te pas; alleen wat stroom en uv-licht. Inmiddels wordt dit apparaat in 15 ziekenhuizen gebruikt voor een trial. Als ieder ziekenhuis in Nederland zou werken met een UV Smart, zou dit veel CO2-uitstoot besparen. Evenveel als zou vrijkomen bij het lanceren van één raket naar de maan!

Foto's LSH010 ontbijt 10 maart 2022 - sprekers

Circulaire kansen in de zorg

Tijd voor deel twee van de talkshow. Cathy van Beek is er weer bij. Ook Nicole Hunfeld neemt plaats. Nieuwe gasten zijn Bart van Straten (Van Straten Medical) en Jeroen Meijerink (voorzitter Groene OK en hoogleraar innovatieve chirurgie/afdelingshoofd operatiekamers bij RadboudUMC).

Jeroen Meijerink vertelt over het project Groene OK, een landelijk netwerk voor alle operatiekamers in Nederland om samen te werken op het gebied van circulaire zorg. Er liggen aardig wat kansen om de CO2-uitstoot van ziekenhuizen te reduceren. ‘Het beste is natuurlijk om bepaalde dingen niet meer te doen. Recyclen kan ook, maar is de minst duurzame oplossing. Een goed alternatief is hergebruik. Ik zie apparaten van 800 euro na één operatie in prullenbak verdwijnen. We moeten eigenlijk terug naar oude materialen, zoals rvs, maar dan in nieuw jasje. Industrieel herontwerp.’

Foto's LSH010 ontbijt 10 maart 2022 - sprekers

Bart van Straten is het eens met Meijerink. Hoewel hij vindt dat recyclen nog altijd beter is dan afval te verbranden. ‘De operatiekamer is een goudmijn aan grondstoffen. Wij zien dat niet als afval maar als mooie, hoogwaardige materialen waar je mooie dingen van kunt maken. Vooral nu de prijzen van olie en andere grondstoffen weer gaan stijgen, is het noodzakelijk om de cyclus te doorbreken.’ Nicole Hunfeld is het hier roerend mee eens. ‘We zijn eigenlijk al te laat. Dit is onze aarde waar we met z’n allen verantwoordelijk voor zijn. We moeten in actie komen.’

Van Straten doet, samen met TU Delft, onderzoek naar het recyclen van bepaalde materialen. Zo blijkt er na het omsmelten van polypropyleen matjes een mooi, hard materiaal te ontstaan dat zeer geschikt is voor het maken van andere medische voorwerpen. ‘Dit hadden we van te voren ons niet gerealiseerd,’ zegt van Straten. ‘Op researchgebied liggen dus nieuwe kansen om meer kennis te vergaren, ook voor een land als Nederland. Wat we met water hebben bereikt in de wereld, kunnen we nu met duurzaamheid bereiken. En Rotterdam is daar dan de start van.’ Nog een tip van Van Staten: ‘Blijf doorvragen bij je leveranciers.’

Foto's LSH010 ontbijt 10 maart 2022 - sprekers

‘Mensen moeten op een andere manier gaan werken,’ beaamt Niole Hunfeld. ‘Dat is best lastig.’ ‘Maar het motiveert het enorm als je inzichtelijk maakt wat de consequenties voor het milieu zijn. Dan krijg je iedereen mee.’ Jeroen Meijerink herkent dit. ‘Bovendien zien we dat nu, met de oorlog in Oekraïne, de alternatieven betaalbaar gaan worden. We worden nu min of meer gedwongen om dingen te gaan veranderen, hoe cynisch dat ook is.’ Volgens Meijerink liggen hier ook kansen voor startups en innovatieve ondernemers. ‘Er zijn zoveel dingen die je zou kunnen doen!’

‘De politiek heeft hier een verantwoordelijkheid, benadrukt Bart van Straten. ‘De regelgeving moet worden aangepast.’ Wat dat betreft werkt nog niet iedereen mee,’ vindt Cathy van Beek. ‘Veel mensen zijn gehecht aan oude veiligheidsmaatregelen. Gedragsverandering op dat gebied gaat vaak traag. We zitten al wel om de tafel met het NEN-normalisatie-platform om te kijken naar welke nieuwe afspraken er nodig zijn. Bijvoorbeeld over het opnieuw gebruiken van mondmaskers. Op dat gebied moeten echt nog veel stappen gezet worden.’

Foto's LSH010 ontbijt 10 maart 2022 - sprekers

Jeroen Meijerink geeft als voorbeeld de gebruiksaanwijzing die overal maar wordt bijgesloten. Een wettelijke verplichting in Europa. ‘Zet gewoon een QR-code op dat doosje. Hoeveel bomen scheelt dat wel niet!’ Ook de bijsluiters van medicijnen in het ziekenhuis mogen wat Nicole Hunfeld betreft worden weggelaten. ‘En waarom moet alles in van die grote verpakkingen? Zo verplaatsen we hoofdzakelijk lucht overal naar toe!’

Als laatste wil Cathy van Beek nog benadrukken dat naast het gedrag en de systemen ook de processen toe zijn aan een herontwerp. Die kant is onderbelicht. Dat vergt extra investering, bijvoorbeeld een student die hierop afstudeert. Laten we met elkaar de krachten bundelen!’

Cartoons LSH010 ontbijt 10 maart 2022

Vraag uit publiek: zijn er al samenwerkingen met industrie? Volgens Jeroen Meijerink is dat lastig als het gaat om de grote bedrijven in de wereldwijde industrie. ‘Die partijen zijn heel moeilijk te benaderen.’

Of de Tweede Kamerverkiezingen hier nog een rol in kunnen spelen? Van Straten betwijfelt dit. ‘Ik weet niet of de politiek dit niet hoog op de agenda heeft staan.’ ‘Dit thema moet landelijk op de politieke agenda komen,’ denkt Meijerink. ‘Maar de urgentie is daar vaak toch nog te laag.’

Foto's LSH010 ontbijt 10 maart 2022 - sprekers

Het slotwoord is aan Cathy: ‘In het publiek zitten natuurlijk ook mensen die met nieuwe ideeën komen. Ik zou hen graag willen uitnodigen om mee te denken. En ten tweede: inkopers, vergroot je marktmacht! Sluit je aan bij het landelijk platform voor de OK. Als een Johnson & Johnson ziet dat heel Nederland hierop overgaat en alle beroepsverenigingen en wetenschappelijke verenigingen op Europees niveau zijn vertegenwoordigd, dan gaan ze inzien dat er echt wat aan de hand is.’

Er is nog veel te bespreken en er zit energie in! Maar helaas de tijd is om, de voorzitter rondt de talkshow af en bedankt het panel.

Cartoons LSH010 ontbijt 10 maart 2022

LSH010 Highlights

Glen Schrijvers informeert ons nog even over de laatste nieuwtjes:

  • Citylab010 is geopend. Heb jij een goed idee? Schrijf je uiterlijk maandag 25 april in om in aanmerking te kunnen komen voor subsidie. Op de website van CityLab010 vind je meer informatie
  • Op 19 mei staat Healthy Funding VI op het programma. Aanwezig zijn? Registreer je nu!

Hiermee is het LSH010-ontbijt ten einde gekomen. Het volgende ontbijt vindt fysiek plaats op 30 juni in Rotterdam Ahoy, met als thema robotica!

Foto's LSH010 ontbijt 10 maart 2022 - sprekers

Smart sessies

Als laatste was het tijd voor de smart sessies:

Smart sessie 1: Herbruikbare polypropyleen verpakkingsdoeken: lessons learned circulair papier inzamelen

Tijdens deze smart sessie nam de projectgroep ‘OK-pilot papier’ de deelnemers mee in het proces van de circulaire polypropyleen verpakkingsdoeken en de lessons learned.

De smart sessie werd gegeven door Corinne Riekwel (Maasstad Ziekenhuis), Bart van Straten (Van Straten Medical), Tim Horeman (TU Delft), Dick de Bruijn (Maasstad Ziekenhuis), Anouk Nuesink (Maasstad Ziekenhuis), Majid El Mortadi (GreenCycl), Joost van der Sijp (GreenCycl) en Frank Geelen (Renewi).

Smart sessie 2: Hogeschool Rotterdam: Leg maatschappelijke vraagstukken bij onze studenten neer

HRTech is de techniekbrede samenwerking binnen Hogeschool Rotterdam waarin onderzoek en onderwijs dichter bij elkaar worden gebracht en waarbij zoveel mogelijk studenten worden opgeleid voor – en uitstromen naar – technische beroepen. De thema’s Circular Makers Industry en ZorgTech010 komen onder andere in de vorm van projectopdrachten in dit onderwijs naar voren. Studenten konden belanghebbenden tijdens de smart sessie van het LSH010-ontbijt inspireren. Leidende vraag daarbij was: ‘voor welke uitdagingen/vraagstukken ziet u zich geplaatst en ziet u hierin een rol voor studenten?’

De smart sessie werd gegeven door Maike van Offeren (Hogeschool Rotterdam), Gabriela Garcia Morcillo (Hogeschool Rotterdam), Mirjam van den Bosch (Hogeschool Rotterdam), Michael van der Voorden (Erasmus MC) en Luc Wernet (Hogeschool Rotterdam).

Maike van Offeren (Hogeschool Rotterdam), Gabriela Garcia Morcillo (Hogeschool Rotterdam) en Luc Wernet (Hogeschool Rotterdam)

1-op-1-meetings

Het ontbijt werd afgesloten met de bekende 1-op-1-meetings.

OVER HET LSH010 ONTBIJT

Het LSH010 Ontbijt stimuleert innovatie en samenwerking in de Rotterdamse life sciences & health-sector. De netwerkbijeenkomst vindt tenminste vier keer per jaar plaats. De presentatie van een succesvolle case, vooraf te initiëren een-op-een-ontmoetingen én een lekker en gezond ontbijt zijn vaste onderdelen van het ontbijt. Lees meer.

Datum: 16 maart 2022